AAC

KOMUNIKACJA ALTERNATYWNA I WSPOMAGAJĄCA
W ZESPOLE SZKÓŁ SPECJALNYCH N R 45
W CZĘSTOCHOWIE

26 października 2016 roku w Zespole Szkół Specjalnych nr 45 w Częstochowie został uruchomiony Punkt Konsultacyjny AAC. Konsultacji udzielają pedagog specjalny mgr Żaneta Dylikowska oraz terapeuta komunikacji alternatywnej i wspomagającej mgr Anna Kuśmierska.

Zapraszamy do Punktu Konsultacyjnego na terenie ZSS nr 45 w Częstochowie. Konsultacji udzielają:
w każdy pierwszy wtorek miesiąca od 15.00 do 16.00 – mgr Żaneta Dylikowska
w każdy ostatni wtorek miesiąca od 15.00 do 16.00 – mgr Anna Kuśmierska.
Telefon kontaktowy: 34 324 65 35.

Głównym celem działalności Punktu jest  udzielanie porad i wskazówek rodzicom, pedagogom oraz terapeutom w pracy z osobami, które mają trudności w porozumiewaniu się za pomocą mowy werbalnej. W naszej placówce od wielu lat ma szerokie zastosowanie komunikacja alternatywna i wspomagająca. AAC czyli ALTERNATIVE (alternatywne), A- AUGMENTIVE (wspomagające),
C-COMMUNICATION (porozumiewanie się). Są towszelkie strategie pomocnicze, które pozwalają na bardziej efektywniejszą komunikację. Uczniami naszej szkoły są dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym, znacznym, głębokim i z różnymi sprzężeniami mające duże trudności w komunikacji werbalnej.Komunikacja stanowi podstawę przekazywania informacji, zaspakajania potrzeb, wyrażania uczuć, jest niezbędna do poznawania siebie i otaczającej rzeczywistości, do umysłowego uporządkowania świata poprzez nazywanie przedmiotów, zjawisk, zdarzeń, określanie ich cech i relacji zachodzących między nimi. Brak skutecznej komunikacji jest jedną z najpoważniejszych przeszkód na drodze do efektywnej działalności grupowej, ale też indywidualnego rozwoju osobowego. Rozmowa jest jedną z najskuteczniejszych terapii, jest procesem wymiany myśli i uczuć między partnerami społecznej interakcji.  Potrzeba komunikowania się z otoczeniem to bez wątpienia najważniejsza potrzeba psychiczna każdego człowieka. Jeśli dziecko nie mówi, nie oznacza, że nie ma nam nic do powiedzenia. Zdarza się, że nie zna skutecznego sposobu na podjęcie dialogu.  Uczeń musi chcieć, znać  sposób, mieć o czym  rozmawiać i mieć okazję do przekazywania innym swoich potrzeb, uczuć, wrażeń i emocji. Jeśli więc mowa dziecka jest znacznie zaburzona warto pomóc mu stosując adekwatnie do jego potrzeb i możliwości wspomagające lub alternatywne sposoby porozumiewania się.
Główne cele wprowadzania komunikacji alternatywnej i wspomagającej w ZSS nr 45 w Częstochowie to:

  1. Rozbudzanie potrzeb komunikacyjnych.
  2. Dostarczanie uczniom mającym trudności w porozumiewaniu się werbalnie odpowiednich programów i narzędzi opartych na symbolach.
  3. Stworzenie bazy pomocy wizualnych pozwalających na lepsze funkcjonowanie ucznia w różnych sytuacjach życiowych.

Bazą dydaktyczną AAC w naszej placówce są różnorodne pomoce komunikacyjne. Według Magdaleny Grycman[1] i Bogusławy Kaczmarek[2] „Pomoc komunikacyjna AAC (AAC Communications aid), to każdy fizyczny obiekt technologii prostej (np. obrazki, książka komunikacyjna) lub technologii zaawansowanej (np. VOCA[3], głosowa pomoc komunikacyjnakomunikator), który uzupełnia lub zastępuje mowę i/lub pismo oraz wspomaga rozumienie, stosowany w celu umożliwienia lub poprawienia umiejętności porozumiewania się osób ze złożonymi potrzebami komunikacyjnymi[4]„.

Pomoce komunikacyjne wykorzystywane w naszej szkole możemy podzielić na trzy podgrupy:

  1. Proste pomoce komunikacyjne – znaki graficzne PCS z programu komputerowego Boardmker, symbole Mówik, książki do komunikacji, tablice wyboru, tablice uczestnictwa, tablice kontekstowe, tablice tematyczne, paszport komunikacyjny.
  2. Komunikatory bez wyświetlacza.

Przykładowy komunikator odtwarzający dwa komunikaty są bardzo potrzebne dla dzieci niżej funkcjonujących. Można ćwiczyć z uczniem pojęcia: antonimy albo dwa różne polecenia, które powodują dwa różne działania dorosłego (otwórz- zamknij, budujemy- burzymy, tak-nie).

3. Komunikator odtwarzający 2 komunikaty  i Talk 2

Źródło:http://www.harpo.com.pl/sklep/sprzet-wspomagajac komunikacje/komunikatory/, data dostępu 12.12.2015

Najwięcej jest dostępnych komunikatorów o stałej liczbie pól Rodzina GoTalk. W skład w niej wchodzą komunikatory, które mają 4,9,20,32 pola. Wszystkie te urządzenia mają po 5 poziomów, co oznacza, że mamy pięć nakładek, których głos przechowuje urządzenie. Mają również możliwość blokowania poziomów.

Rysunek 8 komunikatory o stałej liczbie pól Go Talk

Źródło: http://www.harpo.com.pl/sklep/sprzet-wspomagajacy-komunikacje/komunikatory/super-talker/, data dostępu 12.12.2015

4. Komunikatory  z wyświetlaczem.

Do mobilnych komunikatorów z wyświetlaczem należą: 10 calowy tablet  z zainstalowanym oprogramowaniem wspomagającym komunikację alternatywną Mówik. Dzięki temu komunikatorowi użytkownik AAC z niepełnosprawnością fizyczną i intelektualną może bardzo szybko komunikować się, ma możliwość tworzenia nieograniczonej ilości tablic.

Rysunek 9 Tablet Mówik

Wprowadzając komunikację alternatywną lub wspomagającą w swojej zasadniczej treści opieramy się na rejestrze upodobań ucznia. Na bieżąco tworzony jest przez wychowawcę i logopedę plan pracy z uczniem dostosowany do jego indywidualnych potrzeb i możliwości. Plan obejmuje następujące formy pracy:

  • nauczyciel i rodzic korzysta z zeszytu korespondencji
  • uczeń wypowiada się podczas rutynowych zajęć szkolnych np. zajęć porannego kręgu;
  • uczeń układa i „odczytuje” plan dnia lub plan zajęć szkolnych;
  • uczeń określa czas i pogodę na przygotowanej do tego celu tablicy;
  • korzystanie z tablic wyborów określających np. ulubione przedmioty, czynności czy jedzenie;
  • uczestniczenie w „opowiadaniu” bajek, zdarzeń, książek czy wierszy przy pomocy PCS, symboli Mówika;
  • wykorzystanie piosenek, rymowanek, wyliczanek, zabaw paluszkowych;
  • korzystanie z tablic tematycznych w kontaktach z uczestnikiem dialogu.

Wprowadzenie systemu komunikacji, zbudowanie pomocy do porozumiewania się nie wystarczy, aby użytkownik AAC mógł swobodnie komunikować się z otoczeniem. Wymaga to wielu ćwiczeń, zabaw i aranżowania sytuacji edukacyjnych, w których dziecko będzie uczyć się rozmawiać z innymi. Wspomaganie umiejętności komunikacyjnych to kształtowanie potrzeby i nawyku stałego posiadania przy sobie pomocy komunikacyjnej i korzystania z niej. Pomoce komunikacyjne zarówno proste jak i zaawansowanej technologii są niezbędne przy wprowadzaniu komunikacji z uczniem z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym. Dobiera się je ze względu na przyszłego użytkownika  w związku z jego możliwościami poznawczymi jak i fizycznymi.

W Zespole Szkół Specjalnych wdrażamy nowe metody, formy pracy i sprzęt do komunikacji wysokiej i niskiej technologii. W związku ze zgromadzonym doświadczeniem chcemy się podzielić naszymi pomysłami licząc na współpracę i doskonalenie sięw pasjonującej dziedzinie jaką jest niewątpliwie komunikacja alternatywna i wspomagająca.

Anna Kuśmierska, Żaneta Dylikowska

BIBLIOGRAFIA

Grycman M., 2009, Sprawdź, jak się porozumiewam. Ocena efektywności porozumiewania się dzieci niemówiących wraz z propozycjami strategii terapeutycznych, Kraków.
Grycman M., 2014, Porozumiewanie się z dziećmi ze złożonymi zaburzeniami  komunikacji Poradnik nie tylko dla rodziców, Kwidzyń.
Grycman M., Kaczmarek B. B., 2014, Podręczny słownik terminów AAC (komunikacji wspomagającej i alternatywnej, Kraków.
Przewodnik Jak organizować edukację uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi?, Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Szwiec-Kolanko J., 2004, Mój słownik osobisty, Grycman Magdalena, Smyczek Alina, Wiem czego chcę! Doświadczenia polskich terapeutów i użytkowników wspomagających sposobów porozumiewania się(AAC), Kraków, s, 85-97,Kraków.

[1]Magdalena Grycman – dr nauk humanistycznych w zakresie psychologii, dyplomowany neurologopedia, specjalista ds. komunikacji wspomagającej i alternatywnej.
[2]Bogusława Beata Kaczmarek – dr nauk humanistycznych, pedagog specjalny, logopeda, dostosowała metodę Makaton do polskich warunków, specjalista w zakresie komunikacji AAC.
[3]VOCA – pomoc komunikacyjna złożona   zestawu przycisków , które wydają dźwięki po uruchomieniu: przekaz odpowiadający każdemu przyciskowi może zostać nagrany a następnie zaadaptowany do pokazanego symbolu. Są urządzenia VOCA dostępne do pojedynczego przekazu, przydatne w sytuacjach awaryjnych i do potrzeb komunikacji, aż do VOCA z 64 przekazami, bardziej złożonymi w obsłudze. Zwykle urządzenia te są  przenośne i wyposażone w baterie, są zaprojektowane do komunikacji za pomocą symboli. Ich największą zaletą jest możliwość komunikowania się w zrozumiały sposób z każdą osobą (bez pomocy opiekuna). Aktywacja przycisków  może być bezpośrednia (palce, pięść, stopy) lub poprzez wskaźnik przyczepiony do głowy lub ramienia. http://careforwork.wsinf.edu.pl/mobi/?lang=pl&m=4&u=4_2_1,data dostępu 11.08.2016r.[4]Złożone potrzeby komunikacyjne – termin ten dotyczy zarówno dzieci i dorosłych, których mowa trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia komunikowanie się w różnych sytuacjach społecznych  i osobistych. Można to zaobserwować u osób z niepełnosprawnością  intelektualną, zespołem Downa, autyzmu i mózgowym porażeniem dziecięcym. M. Grycman, B. Kaczmarek, „Podręczny słownik terminów AAC (komunikacji wspomagającej i  alternatywnej)”, Kraków, 363.